Chorzowskie centrum pediatrii i onkologii im. dr. Edwarda Hankego

PET-CT (Pozytonowa Tomografia Emisyjna)

PET to obok klasycznej medycyny nuklearnej wykorzystującej emitery promieniowania gamma, najnowszy kierunek w obrazowaniu onkologicznym opierający się na radioznacznikach pozytonowych.

Specjalistyczna kamera PET zbudowana jest z wielu detektorów (kryształów) umieszczonych na orbicie urządzenia w wielu rzędach. Detektory te rejestrują pary fotonów gamma o energii 511keV wyemitowane równocześnie pod kątem 180 stopni z punktu w ciele pacjenta, w wyniku anihilacji pozytonu z elektronem. Źródłem pozytonów jest podany radioizotop (np. 18F-FDG, fluorodeoxyglukoza), elektrony pochodzą z atomów w tkankach pacjenta. Dzięki tak nowoczesnej budowie urządzenia i przesuwaniu się stołu z pacjentem przez pierścienie detektorów, kamera PET pozwala na skanowanie prawie całego ciała (najczęściej od podstawy czaszki do poziomu kolan) i precyzyjną trójwymiarową lokalizację zmian chorobowych w ciągu zaledwie kilkunastu minut.

W obrazowaniu wykorzystuje się radioznaczniki emitujące pozytony (cząstki naładowane dodatnio), przy czym najczęściej wykorzystywana jest 18F-fluorodeoxyglukoza (FDG). Każda żywa komórka wykorzystuje glukozę jako substrat procesów metabolicznych ? w obrazowaniu onkologicznym wykorzystuje się fakt, że komórki nowotworowe zużywają jej więcej niż zdrowa tkanka, co umożliwia zastosowanie 18F-FDG jako środka kontrastowego. Dla oceny ilościowej stężenia radioznacznika  w narządzie czy chorej tkance wykorzystuje się wskaźnik SUV wyrażający standaryzowaną wartość wychwytu. W tkance nowotworowej wskaźnik ten jest przeważnie znacznie podwyższony.

Połączenie techniki PET z tomografią komputerową (CT) umożliwia precyzyjną anatomiczną lokalizację zmiany chorobowej i różnicowanie patologicznej tkanki od tzw. artefaktów związanych z fizjologicznym nagromadzeniem 18F-fluorodeoxyglukozy w zdrowych tkankach (mózg, szpik kostny, serce, nerki, moczowody, pęcherz moczowy, jelito). Ponadto pozwala na uzyskanie lepszej jakości obrazu dzięki korekcie pochłaniania promieniowania przez tkanki ciała pacjenta.

Wśród wskazań do diagnostyki obrazowej PET-CT wymienić należy chłoniaki ziarnicze i nieziarnicze, nowotwory płuc, głowy i szyi, układu pokarmowego, piersi i narządu rozrodczego, czerniaki, mięsaki, nowotwory mózgu, tarczycy. Dodać należy diagnostykę ogniska padaczkorodnego przed planowanym leczeniem operacyjnym oraz ocenę żywotności mięśnia sercowego przed rewaskularyzacją.

Ze względu na duże pole obrazowania podczas badania PET-CT metoda ta pozwala na lokalizację guza pierwotnego oraz ocenę stopnia zaawansowania choroby i jej rozsiewu. Umożliwia także ocenę odpowiedzi choroby na stosowane leczenie, chemio- czy radioterapię oraz dokładne zaplanowanie radioterapii. W niektórych przypadkach jest wykorzystywana dla różnicowania między resztkową tkanką nowotworową lub wznową, a bliznami po przebytym naświetlaniu guza. Postawienie właściwej diagnozy i rozpoznanie zaawansowania choroby nowotworowej zmienia radykalnie postępowanie lecznicze - w tym redukuje ilość niepotrzebnie wykonywanych zabiegów operacyjnych u pacjentów, którzy nie rokują wyleczenia metodą chirurgiczną.

Obrazowanie PET-CT umożliwia uwidocznienie zmian o średnicy około 1 cm, mniejsze zmiany mogą zostać wykryte jeśli dany typ utkania nowotworowego bardzo intensywnie wychwytuje radioznacznik. Niektóre nowotwory np. rak prostaty słabo metabolizują 18F-FDG i w takim przypadku radioznacznik ten ma ograniczone zastosowanie. W związku z tym do użytku stopniowo wprowadza się także inne radioznaczniki umożliwiające obrazowanie zmian chorobowych w oparciu o ocenę stopnia intensywności procesu replikacji DNA, syntezy białek, lipidów (tzw. obrazowanie molekularne) czy też wychwytu receptorowego.

Należy pamiętać, że prawidłowa dystrybucja 18F-FDG uzależniona jest od poziomu glukozy we krwi pacjenta ? niestety glukoza konkuruje z radioizotopem o transport do wnętrza komórek i pogarsza kontrastowość obrazów. Zaleca się aby pacjenci przed badaniem mieli prawidłową glikemię lub unormowaną cukrzycę. Wskazany jest również spokój i relaks oraz zaprzestanie wysiłku fizycznego 24 godziny przed badaniem aby unikać artefaktów związanych z nadmiernym metabolizmem radioznacznika w tkance mięśniowej.

Ze względu na dużą czułość i swoistość oraz możliwość skanowania prawie całego ciała pacjenta, obrazowanie PET-CT można uznać za przełomowe w onkologicznej praktyce klinicznej. Dodatkowym atutem okazuje się dobra współpraca lekarzy klinicystów z lekarzem specjalistą medycyny nuklearnej odpowiedzialnym za wykonanie badania PET-CT i interpretację wyniku.

Badania te znajdują się na liście procedur refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia bez obciążania placówki kierującej, pod warunkiem, że dany przypadek spełnia kryteria refundacji i pacjent dostarczył prawidłowo wypełnione skierowanie zawierające wszystkie potrzebne dane medyczne oraz wyniki wykonanych wcześniej badań.

Pomimo wysokich kosztów radioznaczników oraz aparatury metoda ta cieszy się coraz większym powodzeniem na świecie oraz w kraju, korzyści wynikające z właściwej oceny stopnia zaawansowania nowotworu i wyboru właściwej metody leczenia są bezsprzeczne. Badanie PET-CT może być wykonane w naszym ośrodku zarówno u pacjentów dorosłych, jak i u dzieci.

Badanie PET-CT jest wykonywane na podstawie skierowania wystawionego przez lekarza specjalistę. Powinno by ono poprzedzone wykonaniem w jednostce macierzystej innych badań obrazowych np. TK, MRI, scyntygrafii, USG.